PROBLEMY ZDROWOTNE OWCZARKÓW AUSTRALIJSKICH

CZYLI CO KAŻDY TROSKLIWY HODOWCA WIEDZIEĆ POWINIEN

Choroby uwarunkowane genetycznie wystepują we wszystkich rasach, podobnie zresztą jak u psów nierasowych i u ludzi. Hodowla w pokrewieństwie może jednak zwiększać ryzyko wystąpienia tych chorób. Nie da się ich wyeliminować zupełnie. Obowiązkiem hodowców jest zminimalizowanie tego ryzyka.

Dane zawarte na tej stronie zostały udostępnione dzięki uprzejmości CA Sharp, zajmującej się problemami zdrowotnymi aussie.

 

Spotykane u owczarków australijskich choroby/problemy genetyczne:
NAZWA SPOSÓB DZIEDZICZENIA KOMENTARZ
BARDZO CZĘSTE:
Zaćma, katarakta tzw. dziedziczna, młodzieńcza (Juvenile Cataract)

nieznany,

możliwe, że występuje kilka typów tej choroby

Nieprzejrzystość soczewki. Ma charakter postępujący i prowadzi do ślepoty. Choroba podstępna, bo pomimo nazwy "młodzieńcza" (dla odróżnienia od zaćmy starczej) pierwsze objawy mogą wystąpić w każdym wieku - od kilku miesięcy do około 8 lat - a więc wtedy, kiedy pies dochował się już licznego potomstwa.
Zdecydowanie problem nr 1 w rasie.


Dostępny jest test genetyczny na najpopularniejszy typ tej choroby występujący w rasie a właściwie na mutację zwiększającą ryzyko jej wystąpienia ok. 12 x.

Braki zębowe

poligeniczne

Nie jest to wprawdzie choroba, ale braki zębów mogą powodować problemy z gryzieniem, zwłaszcza jeśli brakuje kilku zębów. Poza tym wzorzec wymaga kompletu zębów. Oczywiście wada wadzie nierówna i brak 1-2 P1 nie musi eliminować psa z hodowli. Dla takiego psa należy jednak poszukać partnera z pełnym uzębieniem.

Schorzenia autoimmunologiczne

predyspozycje genetyczne

To m.in.:

- toczeń (gruźlica skóry, wilk) - układ odpornościowy atakuje własne tkanki, traktując je jako obce. Choroba może przechodzić w postać ogólną i prowadzić do rozległych uszkodzeń narządów i śmierci;

- thyroiditis (choroba tarczycy);

- nużyca

Dysplazja stawów biodrowych

poligeniczna z wpływami środowiska

Nieprawidłowe uformowanie panewki i główki stawu. Oprócz predyspozycji genetycznych bardzo duży wpływ ma sposób żywienia, ilość ruchu i tempo wzrostu w okresie młodzieńczym.

Padaczka, epilepsja

nieznany

Schorzenie neurologiczne, dla którego charakterystyczne są nawracające ataki. Może mieć podłoże urazowe. Epilepsja wrodzona ujawnia się zwykle przed ukończeniem przez psa 5 lat.

Iris coloboma

nieznany, ale spotykana prawie wyłącznie u psów o umaszczeniu marmurkowym

Nieprawidłowe uformowanie tęczówki oka - zwykle w postaci braków fragmentu tęczówki lub dodatkowych pasemek tkanki.

Alergie

poligeniczne (?) z wpływami środowiska

Uczulenie na różne czynniki. U psów częste są alergie pokarmowe.

Rak

różne typy; nie wszystkie są dziedziczne

Nowotwory złośliwe, tzn. niszczące otaczające tkanki i dokonujące przerzutów.

DOŚĆ CZĘSTE:
Przetrwała błona źreniczna (Persistent Pupilary Membrane)

nieznany

Tkanka tęczówkowa, która przykrywa źrenicę w życiu płodowym. Normalnie zanika przed lub tuż po urodzeniu.

Distichiasis

nieznany

Nienormalny wzrost jednej lub większej ilości rzęs w stronę oka.

Wnętrostwo

poligeniczne

Niezstąpienie jednego lub obu jąder do moszny. Wnętry obustronne są bezpłodne, jednostronne - płodne, ale nie powinny być rozmnażane. Wnętrostwo grozi nowotworem, dlatego osobniki takie powinny być kastrowane.

Anomalia oczu collie (Collie Eye Anomaly)

prosta cecha autosomalna recesywna

Choroba dotykająca siatkówkę i naczyniówkę oka. Częsta u ras typu collie.

Dostępny test genetyczny na nosicielstwo.

RZADKIE:
Przetrwały przewód tętniczy Botalla (Patent Ductus Arteriosus)

prawdopodobnie poligeniczny

Utrzymywanie się stałego połączenia między tętnicą płucną a główną, wskutek czego krew przedostaje się z płucnej do głównej z pominięciem krążenia płucnego. Jest to pozostałość z okresu płodowego, kiedy to płuca nie są używane. W zależności od stopnia nasilenia może prowadzić do poważnej dysfunkcji serca i śmierci.

Osteochondroza (Osteochondritis Desicans)

nieznany; budowa ciała i tempo wzrostu mogą predysponować do tej choroby

Defekt chrząstki stawowej powodujący kulawiznę. U psów zwykle dotyka stawy łokciowe i ramieniowe.

Wypadnięcie rzepki

nieznany

Przesunięcie rzepki kolanowej z normalnego położenia. Bardzo częsty problem u ras miniaturowych, rzadki u większych psów.

BARDZO RZADKIE:
Porto-systemic Liver Shunt

nieznany

Przetrwała struktura z okresu płodowego, dzięki której krew omija wątrobę. Normalnie zanika przed urodzeniem. Jeśli nie zaniknie, może spowodować poważne problemy z wątrobą.

Pelger-Huet Anomaly

cecha nie w pełni dominująca

Choroba krwi. Śmiertelna dla osobników homozygotycznych (czyli posiadających dwie kopie wadliwego genu).

von Willebrand's disease

nieznany u owczarków australijskich

Zaburzenia w krzepnięciu krwi.

Dysplazja łokciowa

poligeniczna

Różnego rodzaju poważne defekty kości i tkanek miękkich stawu łokciowego, w tym również osteochondroza

Postępujący zanik siatkówki (Progressive Retinal Atrophy)

prosta cecha autosomalna recesywna

Postępująca degeneracja siatkówki prowadząca do ślepoty.

Rage Syndrom (ataki szału)

nieznany

Schorzenie neurologiczne objawiające się nagłym atakowaniem ludzi, zwierząt lub przedmiotów martwych. Atak pojawia się bez ostrzeżenia i nagle ustaje. Zwierzę sprawia wrażenie nieświadomego swojego zachowania. Swego czasu rozpowszechnione u jednomaścistych cocker spanieli za sprawą pewnego reproduktora.

Hemofilia A i B

cecha recesywna sprzężona z płcią

Zaburzenia w krzepnięciu krwi. Synowie dziedziczą chorobę po matce - nosicielce.

 

Pomimo, że Związek Kynologiczny w Polsce nie stawia dla owczarków australijskich takich wymagań, każdy reproduktor i suka hodowlana powinny być prześwietlone pod kątem dysplazji i mieć przebadane oczy przez lekarza weterynarii - specjalistę okulistę.

BADANIA OCZU

Pierwsze badanie oczu powinno zostać przeprowadzone jeszcze u hodowcy, przed ukończeniem przez szczenięta 7 tygodni, ze względu na późniejszą możliwość "ukrycia się" CEA (tzn. pies jest chory, ale badanie nie wykazuje choroby). Potem wystarczy badać zwierzęta przed spodziewanym kryciem. Badanie na CEA wykonuje się raz na całe życie (u szczeniąt), badanie na pozostałe choroby (u aussie gł. zaćmę) uznaje się za ważne przez rok, ze względu na ryzyko wystąpienia tej choroby w każdym wieku. Aktywny reproduktor powinien być więc w praktyce badany co rok. Suczce wystarczy badanie dokonane nie wcześniej niż rok przed kryciem. Oczywiście bardzo dobrze jest badać co pewien czas potomstwo reproduktora czy suki, nawet jeśli ono samo nie będzie rozmnażane, aby przekonać się czy rodzice nie przenoszą jakiejś choroby. Pies czy suka, który sam zachoruje albo da chore potomstwo, nie powinien być rozmnażany.

Badanie oczu jest dla psa zupełnie bezbolesne. Nie podaje się w tym celu żadnej narkozy a jedynie krople do oczu na rozszerzenie źrenic. Potem lekarz ogląda wnętrze oka za pomocą lampki i lupy.

W Polsce jest bardzo niewielu lekarzy weterynarii ze specjalizacją okulistyczną (o ile mi wiadomo, nie ma jeszcze takiej specjalizacji na polskich uczelniach weterynaryjnych). Badania wykonują:

1. Jacek Garncarz, ul. Zdrojowa 12, 02-927 Warszawa, tel. (0-22) 858-80-62, 0-601-30-80-80, www.garncarz.pl

2. Dr Jacek Madany, Akademia Rolnicza, Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych Zwierząt, ul. Głęboka 30, 20-612 Lublin, (0-81) 445-61-84

3. Dr Zdzisław Kiełbowicz, ul. M. Karłowicza 36, 51-610 Wrocław, tel. (0-71) 348-39-58

4. Dr Ireneusz Balicki, Akademia Rolnicza, Katedra i Klinika Chirurgii Zwierząt, ul. Głęboka 30, 20-612 Lublin, 0-603-066-376

 

NOWOŚĆ!!!

BADANIA GENETYCZNE (TESTY DNA)

Od niedawna istnieje możliwość wykonania u aussie testów genetycznych na nosicielstwo dwóch różnych defektów genetycznych!

CEA (Collie Eye Anomaly). Jest to choroba uwarunkowana w prosty sposób recesywny, to znaczy, że pies, żeby zachorować musi mieć dwie wadliwe kopie genu (jedną dostał od mamy a drugą od taty). Pies, który ma jedną wadliwą kopię sam jest zdrowy, ale jako nosiciel może przekazywać chorobę potomstwu. Zwykłe badanie okulistyczne pozwala zidentyfikować tylko psy chore, ale nie nosicieli. Ponadto jego mankamentem jest to, że trzeba je wykonywać u młodych szczeniąt (5-8 tygodni). Potem choroba może wejść w stan ukrycia (jeśli zmiany chorobowe dotyczą tylko siatkówki oka, to pigment na dnie oka może je u starszego psa zamaskować).

Natomiast badania genetyczne pozwalają stwierdzić w każdym wieku czy pies jest chory (MUTANT/MUTANT), nosicielem (NORMAL/MUTANT) czy zdrowy (NORMAL/NORMAL). Co więcej, jeśli mamy dwa przebadane psy o wyniku NORMAL/NORMAL, wiemy, że napewno ich potomstwo będzie zdrowe i nie będzie nosicielami CEA. Jeśli mamy zidentyfikowanego nosiciela, nie musimy go koniecznie wycofywać z hodowli - wystarczy dobrać mu partnera, który nie jest nosicielem, a napewno żadne z ich potomstwa nie zachoruje (jednak statystycznie połowa będzie nosicielami). Oczywiście nosiciel powinien być używany w hodowli rozsądnie, aby nie rozprzestrzeniać zbytnio choroby w populacji. Jeśli jednak jest to pies wartościowy pod innymi względami, nie trzeba go od razu skreślać jako psa hodowlanego.

Test na CEA dostępny jest tylko w USA w Optigen (tutaj także można przeczytać więcej na temat choroby). Do badania wystarczy niewielka próbka krwi.

MDR1. Owczarki australijskie, podobnie jak inne rasy typu collie (collie długo- i krótkowłose, owczarki szetlandzkie), mogą być nadwrażliwe na niektóre leki. Najbardziej znany jest tu środek przeciw robakom Ivomec (amer. Ivermectin), ale lista leków jest długa i badane sa kolejne, które mogą wywoływać objawy. Nadwrażliwość ta może objawiać się poprzez ataki podobne do padaczkowych i inne objawy neurologiczne. Podanie któregoś ze specyfików może prowadzić nawet do zgonu psa!

Nadwrażliwość ta spowodowana jest mutacją w genie kodującym białko, które wypompowuje z mózgu leki i różne inne toksyny. Zmutowany gen powoduje brak funkcjonalnego białka przez co dochodzi do akumulacji specyfiku w mózgu psa.

Mutacja ta jest bardzo rozpowszechniona w populacji aussie - około 1/3 owczarków australijskich posiada przynajmniej jeden zmutowany allel (jeden z pary genów). Zależnie od leku, już pojedyncza kopia genu może być przyczyną wrażliwości na dany lek. To znaczy, że nie tylko psy o statusie MUTANT/MUTANT są zagrożone, ale także te MUTANT/NORMAL.

Test na mutację w genie MDR1 można przeprowadzić w USA na Washington State University: klik i w Niemczech na Uniwersytecie w Giessen: klik . Do badania w USA wystarczy wymaz komórek ze śluzówki pyska; w Niemczech - 1 ml krwi.

 

BADANIA NA DYSPLAZJĘ

Lekarze weterynarii uprawnieni do odczytu zdjęć RTG pod kątem dysplazji (rok 2004):

1. Dr Barbara Blenau, Centrum Zdrowia MULTI-WET, ul. Gagarina 5, 00-753 Warszawa

2. Dr Waldemar Golec, Klinika Weterynaryjna, ul. Bnińska 40, 61-023 Poznań, tel. (0-61) 877-54-75

3. Dr Renata Komsta, Akademia Rolnicza, Zakład Radiologii i Ultrasonografii, ul. Głęboka 30, 20-612 Lublin, tel. (0-81) 445-61-55

4. Prof. dr hab. Antoni Kopczewski, Zakład Higieny Weterynaryjnej, ul. Kaprów 10, 80-316 Gdańsk, tel. (0-58) 552-12-68

5. Prof. dr hab. Stanisław Koper, Akademia Rolnicza, Zakład Radiologii i Ultrasonografii, ul. Głęboka 30, 20-612 Lublin, tel. (0-81) 445-61-54

6. Dr Tadeusz Narojek, SGGW, Wydział Medycyny Weterynaryjnej, ul. Nowoursynowska 159 c, 02-787 Warszawa

7. Dr hab. Marek Nowicki, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Katedra i Klinika Chirurgii i Rentgenologii, ul. Oczapowskiego 14, 10-957 Olsztyn, tel. (0-89) 523-37-30

8. Dr Jan Siembieda, Akademia Rolnicza, Klinika Chirurgii Zwierząt Pl. Grunwaldzki 51, 50-366 Wrocław, tel. (0-71) 320-54-90

(Uwaga: Prześwietlenie można wykonać również u niektórych innych lekarzy weterynarii, którzy wysyłają zdjęcia do odczytu do w/w lekarzy. Np. w Warszawie można wykonać prześwietlenie u dra Sławskiego na ul. Wodzirejów 10, tel. (0-22) 816-52-00 -> odczyt zdjęcia we Wrocławiu u dra Siembiedy, lub u dra Jarosława Wyparta w Żoliborskiej Klinice Weterynaryjnej, ul. Schroegera 72a, tel. (0-22) 834-54-53 -> odczyt zdjęcia u dra Narojka.)

 

ANALIZA RODOWODÓW

W rodowodach owczarków australijskich można znaleźć "słynnych" nosicieli chorób genetycznych. Nie wszyscy hodowcy się do tego przyznają, ale niektóre przypadki są tajemnicą poliszynela. Dobierając partnera dla swojej suczki, warto zadbać o zminimalizowanie ryzyka. Jeśli np. nasza suczka ma spore ryzyko zaćmy, postarajmy się znaleźć dla niej psa, u którego to ryzyko jest niskie. Istnieje możliwość zrobienia tego bez znajomości konkretnych przypadków wśród przodków. CA Sharp wykonuje darmową analizę rodowodu, nie ujawniając, gdzie leży problem (w przeciwnym wypadku wielu hodowców nie dzieliłoby się z nią problemami w swoich liniach), a jedynie określając stopień ryzyka poszczególnych schorzeń. Oblicza również współczynnik inbredu, czyli prawdopodobieństwo homozygotyczności naszego psa, innymi słowy prawdopodobieństwo, że nasz pies otrzymał takie same geny od ojca i matki.

Aby przeprowadzić analizę rodowodu trzeba być właścicielem lub hodowcą danego psa. Istnieje również możliwość przeprowadzenia analizy dla hipotetycznego potomstwa naszej suki i wybranego reproduktora. Wystarczy przesłać kopię lub link do rodowodu do CA Sharp.

CA Sharp jest ponadto wydawcą kwartalnika "Double Helix Network News", dla wszystkich zainteresowanych genetyką i chorobami genetycznymi u owczarków australijskich. Tel. 559 264-2685, fax 559 485-2136.

 

Strona opracowana przez Urszulę Charytonik